بررسی تأثیر تنوع حقوق صاحبان سهام بر کارایی منابع مالی با توجه به نقش تعدیل‌گری هزینه‌های نمایندگی در شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران

الهه محمدی فرانی

نویسندگان

الهه محمدی فرانی کارشناسی ارشد مدیریت کسب و کار (مالی)، دانشکده مدیریت، دانشگاه پیام نور، تهران ،ایران. نویسنده https://orcid.org/0009-0009-2734-0711

کلمات کلیدی:

تنوع حقوق صاحبان سهام, کارایی منابع مالی, هزینه های نمایندگی

چکیده

هدف: هدف پژوهش حاضر بررسی تأثیر تنوع حقوق صاحبان سهام بر کارایی منابع مالی با توجه به نقش تعدیل‌گری هزینه‌های نمایندگی در شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران بود. روش‌شناسی: پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از حیث ماهیت توصیفی-همبستگی مبتنی بر داده‌های تابلویی بود. جامعه آماری پژوهش شامل کلیه شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران در بازه زمانی 1396 تا 1403 بود که با استفاده از روش حذف سیستماتیک، تعداد 105 شرکت به عنوان نمونه آماری انتخاب شدند. داده‌های پژوهش از صورت‌های مالی حسابرسی‌شده، سامانه کدال و نرم‌افزار ره‌آورد نوین استخراج شد. برای آزمون فرضیه‌ها از مدل‌های رگرسیون خطی با داده‌های تابلویی و الگوی اثرات ثابت استفاده شد. متغیر وابسته پژوهش کارایی منابع مالی، متغیر مستقل تنوع حقوق صاحبان سهام و متغیر تعدیل‌گر هزینه‌های نمایندگی بود. همچنین متغیرهای اندازه شرکت، اهرم مالی، سطح نگهداشت وجوه نقد، نسبت جاری، حساب‌های دریافتنی و استقلال هیأت‌مدیره به عنوان متغیرهای کنترلی وارد مدل شدند. یافته‌ها: نتایج آزمون فرضیه اول نشان داد که تنوع حقوق صاحبان سهام تأثیر منفی و معناداری بر کارایی منابع مالی دارد؛ به‌گونه‌ای که افزایش حقوق صاحبان سهام دولتی و کاهش تنوع مالکیتی موجب کاهش کارایی منابع مالی شرکت‌ها شد (002/0=P). همچنین نتایج فرضیه دوم نشان داد که هزینه‌های نمایندگی نقش تعدیل‌گر معناداری در رابطه بین تنوع حقوق صاحبان سهام و کارایی منابع مالی ایفا می‌کند (017/0=P). به بیان دیگر، هزینه‌های نمایندگی شدت اثر منفی حقوق صاحبان سهام دولتی بر کارایی منابع مالی را تعدیل می‌کند. افزون بر این، اهرم مالی و حساب‌های دریافتنی دارای اثر مثبت و معنادار و نسبت جاری دارای اثر منفی و معنادار بر کارایی منابع مالی بودند، در حالی که استقلال هیأت‌مدیره و سطح نگهداشت وجوه نقد تأثیر معناداری نشان ندادند. نتیجه‌گیری: نتایج پژوهش نشان داد که تمرکز بیشتر حقوق صاحبان سهام در اختیار دولت و کاهش تنوع مالکیتی می‌تواند کارایی منابع مالی شرکت‌ها را تضعیف کند. همچنین وجود هزینه‌های نمایندگی در ساختار شرکت‌ها بر نحوه اثرگذاری تنوع حقوق صاحبان سهام بر کارایی منابع مالی تأثیرگذار است. بنابراین، تقویت ساختارهای حاکمیت شرکتی، افزایش مشارکت سهامداران خصوصی و کاهش تضادهای نمایندگی می‌تواند زمینه ارتقای کارایی منابع مالی و تخصیص بهینه منابع در شرکت‌های بورسی را فراهم سازد.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

Akbari, M., Gholizadeh, M. H., & Farokhandeh, M. (2022). Investigating the moderating role of the percentage of non-executive directors in the relationship between financial resource opportunities and financial performance. Accounting Research, 7(1), 88-103.

Al-Gamrh, K., Ismail, N. I. K., Ahsan, T., & Alquhaif, A. (2025). Investment opportunities, corporate governance quality, and firm performance in the UAE. Journal of Accounting in Emerging Economies, 10(2), 261-276.

Anderson, R. C., & Reeb, D. M. (2023). Founding-family ownership and firm performance: Evidence from the S&P 500. The Journal of Finance, 58(3), 1301-1327.

Babaei Zakliki, M. A. (2025). Designing a comprehensive management development system: Experience in the Industrial Development and Renovation Organization of Iran. Third Conference on Human Resource Development, Tehran.

Chen, S., Li, Z., Han, B., & Ma, H. (2021). Managerial ability, internal control and investment efficiency. Journal of Behavioral and Experimental Finance, 31, 100523.

Claessens, S., Djankov, S., & Lang, L. H. P. (2024). The separation of ownership and control in East Asian corporations. Journal of Financial Economics, 58(1-2), 81-112.

Dolatkhah, A., Vaezi, S., & Basirat, M. (2023). Financial resource efficiency: A review of concepts and models. Scientific Journal of New Research Approaches, 3(11), 44-58.

Gompers, P. A., Ishii, J. L., & Metrick, A. (2023). Corporate governance and equity prices. The Quarterly Journal of Economics, 118(1), 107-156.

Grossman, S. J., & Hart, O. D. (2021). The costs and benefits of ownership: A theory of vertical and lateral integration. Journal of Political Economy, 94(4), 691-719.

Heidari, H., & Khoshnoud. (2023). The effect of corporate governance and shareholders' equity structure on financial resource efficiency of family firms listed on the stock exchange. New Research Approaches in Management and Accounting(11), 223-230.

Hosseini, N., & Kashefi Nishabouri, M. R. (2024). Managerial ability, financial resource efficiency, and stock price crash risk. Financial Engineering and Securities Management, 12(46), 717-740.

Huo, X., Zhao, Y., & Dong, Z. (2024). How mixed ownership affects investment efficiency? Evidence from state-owned enterprises in China. PLoS One, 19(6), e0306190.

Khodamipour, A., Rahimi, A., & Foroughi, A. (2025). Investigating the effect of managerial ability on the relationship between tax avoidance and financial resource efficiency. Financial Management Strategy, 8(4), 111-134.

Li, C., & Yang, X. (2022). The formation and governance of heterogeneous shareholder symbiosis based on the mixed reform of rural collective property rights. Rural Economy(6), 89-98.

Mahmoudabadi, H., & Rajaei, S. (2025). Evaluating the relationship between agency costs and financial resource efficiency in companies listed on the Tehran Stock Exchange. Accounting and Social Interests, 4(4), 185-204.

Mohammadi, A., & Iman Shoar, S. (2023). The relationship between earnings quality and financial resource efficiency with emphasis on the role of institutional investors' shareholders' equity. National Conference on New Challenges and Solutions in Management, Accounting, and the Insurance Industry, Ardabil.

Nouman, M., Ahmad, I., Siddiqi, M. F., Khan, F. U., Fayaz, M., & Shah, I. A. (2022). Debt maturity structure and firm investment in the financially constrained environment. International Journal of Emerging Markets. https://doi.org/10.1108/IJOEM-08-2020-0908

Osta, S. (2024). Investigating the relationship between shareholders' equity structure and earnings management. Financial Accounting Research, 3(2), 93-106.

Safari Gerayli, M., & Ranaei, F. (2017). Investigating the relationship between financial reporting quality and financial resource efficiency and the effect of debt maturity structure on this relationship. Asset Management and Financing(16), 83-98.

Saghafi, A., & Motamedi Fazel, M. (2022). The relationship between audit quality and financial resource efficiency in companies with high financial resource availability. Financial Accounting Research, 3(4), 1-14.

Shah, S. G. M., Tang, M., Sarfraz, M., & Fareed, Z. (2019). The aftermath of CEO succession via hierarchical jumps on firm performance and agency cost: Evidence from Chinese firms. Applied Economics Letters, 26(21), 1744-1748.

Skaife, H. A., & Werner, T. (2025). Changes in firms' political investment opportunities, managerial accountability, and reputational risk. Journal of Business Ethics, 163(2), 239-260.

Xu, W., Zhou, L., & Chen, M. (2019). Mechanisms of SOE hybrid reform affecting firms' innovation investment: Government intervention effect or agency effect. Science & Technology Progress and Policy, 36(15), 77-83.