تحلیل واکنش ضربه اثرات شوک‌های نامتقارن نرخ ارز بر شاخص قیمت مصرف کننده در ایران

چکیده

هدف: هدف این مطالعه، تحلیل اثرات شوک‌های نامتقارن نرخ ارز (شوک‌های مثبت و منفی) بر شاخص قیمت مصرف‌کننده در ایران طی دوره 1990 تا 2022 است. روش‌شناسی: این پژوهش با رویکردی کاربردی انجام شده و داده‌های مربوط به ایران در دوره زمانی 1990 تا 2022 را شامل می‌شود. برای تحلیل روابط میان متغیرها از مدل تصحیح خطای برداری (VECM)، تحلیل واکنش ضربه (IRF) و تجزیه واریانس خطای پیش‌بینی (FEVD) بهره‌گیری شد. متغیرهای اصلی شامل نرخ ارز، شاخص قیمت مصرف‌کننده، شاخص قیمت واردات، عرضه پول و قیمت جهانی نفت بوده که داده‌های آنها از منابع بین‌المللی مانند بانک جهانی، صندوق بین‌المللی پول و فدرال رزرو استخراج شده‌اند. یافته‌ها: نتایج تحلیل واکنش ضربه نشان داد که شوک مثبت نرخ ارز در میان‌مدت و بلندمدت منجر به افزایش شاخص قیمت مصرف‌کننده می‌شود، در حالی که شوک منفی منجر به کاهش آن می‌شود. همچنین، تحلیل تجزیه واریانس نشان داد که در بلندمدت، شوک‌های مثبت و منفی نرخ ارز به ترتیب 13.92٪ و 18.50٪ از تغییرات شاخص قیمت مصرف‌کننده را توضیح می‌دهند، که نسبت به سایر متغیرها بیشترین سهم را دارند. نتیجه‌گیری: رابطه‌ای مستقیم و معنادار میان شوک‌های نامتقارن نرخ ارز و شاخص قیمت مصرف‌کننده در ایران وجود دارد. افزایش یا کاهش نرخ ارز به ترتیب منجر به افزایش یا کاهش CPI می‌شود. این رابطه در میان‌مدت و بلندمدت پایدار است و از آن‌رو برای سیاست‌گذاران پولی اهمیت فراوانی دارد.